สวนนอกชาน

สวนนอกชาน ในเมืองขนาดเล็ก

นอกชานหรือชานบ้านคือพื้นที่เรือน ที่ยื่นพ้นชายระเบียงออกมา ซึ่งมักพบได้ในบ้านไทยสมัยก่อน ลักษณะเป็นพื้นไม้กว้างขว้าง อาจมีต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงาโผ่ลขึ้นมาที่กลางลาน ตั้งประดับด้วยไม้ดัดในกระถางสวยงาม ใช้เป็นพื้นที่สำหรับทำกิจกรรมในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นการผักผ่อนหรือ เป็นที่พูดคุย นั่งรัปทานอาหาร รวมไปถึงใช้รับแขก บ้านในสมัยปัจจุบันน้อยหลังนัก ที่จะส่วนที่เป็นชานบ้าน เนื่องจากข้อจำกัดในเรื่องของพื้นที่เป็นสำคัญ ส่วนบ้านที่มีพื้นที่กว้างพอจะทำชานบ้าน การปล่อยพื้นที่ว่างโล่งก็ไม่น่าชวนให้ผักผ่อนสักเท่าไร วิธีที่ง่ายที่สุดในการแก้ปัญหาคือ การหาต้นไม้มาประดับ เพื่อเพิ่มสีเขียวให้แลดูสดชื่น สร้างบรรยากาศในการผักผ่อน อาจจะเป็นเพียงต้นสองต้น หรือจัดเป็นหมู่จนเป็น สวนนอกชาน

สวนนอกชานบ้าน

ตำแหน่งที่เหมาะสมของการทำสวนนอกชาน
แม้ว่าบ้านพักอาศัยในปัจจุบันค่อนข้างมีความจำกัดในเรื่องของพื้นที่ แต่เราก็สามารถจำลองบรรยากาศของนอกชานมาไว้ในบ้านได้ โดยพิจราณาถึงความต้องการในการใช้ประโยชน์จากพื้นที่นอกชาน ประกอบกับสิ่งแวดล้อมทั่วบริเวณโดยรอบ ซึ่งจุดประสงค์ส่วนใหญ่ก็จะใช้ในการผักผ่อน ดังนั้นจึงควรเลือกพื้นที่ ที่ค่อนข้างมีความเป็นส่วนตัว อยู่บริเวณที่มีมุมมองจากภายนอกน้อยที่สุด เช่น บริเวณหลังบ้าน ด้านข้างของบ้าน แต่อย่างไรก็ตามตำแหน่งที่เหมาะสมที่สุดของนอกชานไม่มีข้อกำหนดตายตัว อันเนื่องมาจากรูปแบบบ้าน และขนาดของพื้นที่ว่่างแต่ละบ้านแตกต่างกันไป บ้างบ้านอาจมีพื้นที่ว่างด้านหน้า

สวนนอกชานหลังบ้าน

สวนนอกชานหน้าบ้าน

บ้างก็มีพื้นที่ว่างทำนอกชาน ได้แค่บริเวณด้านข้างของตัวบ้าน ในกรณีที่มีข้อจำกัดเรื่องของขนาดพื้นที่ ก็ต้องหาวิธีแก้ปัญหาด้วยหลักการออกแบบสวน เช่น ถ้าพื้นที่นอกชานอยู่ทางด้านหน้าบ้านที่คนภายนอกสามารถมองเข้ามาได้ ก็ใช้วิธีปลูกต้นไม้เพื่อบังสายตัว หรือกรณีที่บ้านด้านข้างสามารถมองลงมายังพื้นที่นอกชานได้จากมุมสูง ก็ทำเป็นซุ้มไม้เลื้อย หรือปลูกต้นไม้ที่มีพุ่มแผ่กว้างเพื่อบังสายตาเป็นต้น

บทความจาก คู่มือการจัดและตกแต่งสวนในบ้าน เล่ม 17